Cuối năm lớp 7, tháng ba năm 1975. Tôi ngơ ngác nhận biết nỗi mất mát đầu đời trong Ctình bạn: nhỏ Phạm Thị Hiền, nàng công chúa của tôi, xinh xắn hiền lành như chính cái tên, nay thôi không thấy tới lớp nữa, như nhiều bạn khác. Hai từ “di tản” được chúng tôi nhắc tới thường xuyên hơn, nghe vừa mông lung đáng sợ, vừa thôi thúc gọi mời… Trí nghĩ non nớt không cho phép tôi hiểu gì nhiều, chỉ biết chiến tranh và những thay đổi lớn lao đang diễn ra xung quanh mình, trong bạn bè-trường lớp và trong gia đình mình. Lúc đó, tôi thường thấy ba tôi ngày nào cũng trở về từ Bộ Tổng Tham mưu gần sân bay Tân Sơn Nhất-nơi ông đang làm việc với tư cách là một sĩ quan truyền tin. Ba sẽ gọi anh hai tôi leo lên chiếc mô-by-lét để ông chở ra bến tàu, trong khi đó ở nhà tôi thấy má lấy mấy bao bột mì Sakybomi cắt thành những túi, “cho 9 anh em mỗi đứa một cái đi đường”, má nói. Thế nhưng cơ hội di tản không bao giờ đến với gia đình tôi, và từ đó trở đi là bao tang thương liền với sóng gió. Má tôi lâm bệnh rồi mất mùa hè năm 76, lúc ba còn đang ở trong trại tù “cải tạo”. Chín anh em tôi, chị hai lúc đó vừa học xong năm cuối Dược khoa, thằng út mới chín tuổi, sống với bà nội. Trừ hai đứa con trai nhỏ nhất -chín và mười một tuổi- còn thì cả nhà đều tuôn ra đường, xoay đủ mọi cách để kiếm sống. Cuộc sống thiếu trước hụt sau khiến tôi không sao duy trì nổi niềm kiêu hãnh “áo dài tới cùng” mà tôi đã hùng hồn đứng trước lớp khởi xướng trong những ngày đầu năm học mới “dưới mái trường XHCN”, như một cách chống lại những bộ bà ba trong lớp mà chúng tôi khinh miệt gọi là “tụi văn công” (vì họ thường tham gia sinh hoạt và biểu diễn văn nghệ trong trường). Những ngày trong tuần với áo dài đến trường ít dần, ít dần rồi mất hẳn, nhường chỗ cho áo cánh trắng. Những áo cánh trắng ấy, sau này hóa ra lại trở nên rất hữu dụng: với chiếc phù hiệu “Trường Phổ thông Trung học Minh Khai”, trên những chuyến xe đò nêm chật cứng hành khách và hàng hóa, tôi nghiễm nhiên được công an địa phương cho qua, không bị xét hỏi hạch sách gì… cùng với những bao than đước đem về SG bán kiếm lời từ Sông Bé (nơi ba tôi, vốn vừa trở về từ “trại cải tạo”, đã bị buộc phải đến đó cất chòi, khai hoang trồng khoai mì, sau khi ký giấy “tình nguyện đi xây dựng vùng kinh tế mới”).