Cầm tờ giấy cô giáo phát, tôi đọc đi đọc lại đề bài. Hãy viết, dưới dạng tiểu sử, về Cnhững chặng đường trong hành trình nhận thức giới tính của cuộc đời bạn. Trong trí tôi vụt hiện lên hình ảnh đứa con gái để tóc demi-garcon suốt bao nhiêu năm ròng rã, mái tóc mà khi đến tuổi tròn trăng nó đã không ngại tuyên bố trong đám bạn bè thân thiết: “Đây là tóc thề… Thề không để quá vai!”, kèm theo đó là một tràng cười… ngạo nghễ! Đứa con gái ấy, trong những năm tháng ấu thơ- khi còn học lớp năm trường tiểu học gần nhà, đã chỉ thích đóng vai hoàng tử; vào những tuần lễ se lạnh hiếm hoi trong vùng khí hậu nhiệt đới ở Sài gòn vẫn thích mặc chiếc áo lạnh chui đầu màu đen để được mạnh mẽ sánh đôi cùng nàng công chúa của nó-nhỏ Ngọc Bích- vốn thích mặc chiếc áo len màu cốm bừng sáng giữa sân trường. Cũng đứa con gái ấy vẫn không ngại ngùng dùng những ổ bánh mì cỡ lớn được phát trong giờ ra chơi(1) để làm…vũ khí choảng nhau với tụi con trai, nếu như tụi này có lỡ buông lời chọc ghẹo “công chúa” của nó! Chiếc máy thời gian đang chầm chậm quay, đưa tôi về dĩ vãng xa xôi…

Đầu hè năm 1973 tôi được má quyết định cho đi học “Giải đề thi Đệ Thất môn Toán”, để chuẩn bị thi vào trường Gia Long-một trong hai trường nữ lớn nhất, và cũng khó đậu vào nhất-ở Sài gòn. “Thi vô trường này, con phải một địch ba trăm, khó lắm đó, nên phải đi học thêm con à”-má tôi nói. Ở lớp học thêm này tôi, lần đầu tiên trong đời, được học với thầy (suốt năm năm tiểu học tôi toàn học với Cô), một người thầy mà tôi phải… công nhận là đẹp trai, và ngạc nhiên thấy mình cứ run như cầy sấy mỗi khi bị - hay được?- gọi lên bảng giải toán. Chính ở lớp học thêm này tôi đã lờ mờ nhận thấy, để là cái gì đó trong mắt bọn con trai, và trong cả mắt thầy, hình như là giỏi toán và… nỏ mồm không thôi cũng chưa đủ (!). Hành trình nhận thức giới tính của tôi như thế đã bắt đầu với không ít hoang mang, chao đảo: hình như tôi có hơi ít những đặc trưng truyền thống của cái gọi là nữ giới. Tôi không biết chăm sóc dáng vẻ bên ngoài, đã đành; mà cũng không màng tới chuyện cẩn trọng mỗi khi giương cao cái nỏ mồm tôi…

Ngày có kết quả thi lớp sáu. Chú tôi đi dạy về khuya, ngang qua trường GL thấy có kết Nquả đã ghé vào coi trước, rồi vui mừng chạy về báo tin tôi đậu hạng 31 (hẳn vì đây là một trong những chiến tích hiếm hoi của đời tôi nên còn được nhớ chính xác tới tận bây giờ!). Hôm sau tôi được ba chở đến trường để được tự thân thưởng thức cảm giác bảng vàng đề tên. Chen chúc trong đám đông, sau khi nhìn thấy tên mình trong gần cả ngàn cái tên khác, tôi còn đang ráng tìm tên “công chúa của tôi” thì… chợt giật bắn người. Một bàn tay ai đang dò dẫm phía trước thân tôi, giữa hai đùi. Tôi giận dữ quay phắt lại. Lố nhố đông người quá, ai nấy đều đang chăm chú dò đọc tấm bảng chi chít chữ. Không thể nhận biết được thủ phạm, tôi quay lại bảng kết quả. Lại bàn tay ấy. Bực tức, hoảng sợ, và tuyệt vọng, tôi chui ra khỏi đám đông, kêu to, “Ba ơi, mình đi về đi! Con coi xong rồi!”. Những “bực tức, hoảng sợ, và tuyệt vọng” ấy đã không hề được sẻ chia, cho đến khi thử chiếc áo dài trắng đầu tiên trong đời, nhìn thấy mình trong gương quá mềm mại –mà tôi lúc đó thấy nó đồng nghĩa với yếu đuối, nên đã đột nhiên vói tay úp chiếc nón kết lên đầu. Tôi muốn mình phải, ít nhất cũng phải có vẻ, cứng rắn và mạnh mẽ hơn… Chiếc nón kết cứ thế đã đi theo tôi, theo những bộ áo dài trắng mềm mại tha thướt trong nhiều năm, mặc cho có lúc đã bị chê rằng nó quá “con trai”, không hợp với áo dài!

 1- ở trường tiểu học Trương Minh Giảng, quận 3, Sài Gòn, lúc đó thường xuyên có phát sữa và bánh mì. Tôi đoán là từ các chương trình viện trợ thực phẩm – hoặc của Mỹ hoặc của Liên Hiệp quốc, hoặc là… cả hai- vì tôi thường thấy trên các thùng hộp những hình lá cờ Mỹ với hai bàn tay bắt chéo.