muốn dấn thêm bước nữa trong những nhận xét và nghĩ suy của mình: những đôi mươi vốn đang hăm hở “đứng trên vai người khổng lồ”[2]-tiếp thu kho tàng tri thức của nhân loại- ấy, cũng đang rất hăm hở “embrace the future-nắm giữ tương lai”-một tương lai rộng mở không chỉ cho bản thân các em, mà còn cho cả dải đất cong chữ S kia, bất luận màu cờ đang bay trên đó không giống với màu cờ các em đang dựng trên sân khấu và ngoài cổng vào…

Suy nghĩ về màu cờ dẫn tôi về một dịp kỷ niệm hàng năm, trong tháng năm, của người Mễ sống ở đây-một trong những bang của Hiệp chủng quốc Hoa kỳ giáp ranh với đất Mễ. Năm thứ nhì đinh cư ở Mỹ, trong tuần lễ Cinco de Mayo[3], các con tôi đi học về với trạng thái bức rức không yên. Khi được gặng hỏi, các cháu mới kể: trong trường các cháu, khi các học sinh gốc Mễ vui vẻ đến trường với những trang phục, cặp xách… có hình cờ Mễ, thì các học sinh người Phi-lip-pin… cũng có những chiếc áo với dòng chữ “Proud to be the Philippino[4].” “Con cũng muốn vẽ lên cặp con một lá cờ Việt Nam với dòng chữ “Proud to be the Vietnamese,” cháu lớn giấm giẳng, “mà không biết phải vẽ lá cờ nào bây giờ!” Nhận thấy ánh mắt đau khổ của tôi, cháu dịu giọng, “cờ ba sọc thì con chưa bao giờ biết tới; mà cờ đỏ sao vàng thì ở đây người ta chống!” Thằng em hào hứng, “Anh hai, mình chế ra một lá cờ xài chung cho hai bên đi anh!” Nỗi phân vân “cờ sọc hay cờ sao” sau này còn trở lại vài lần nữa với các con tôi, mỗi khi phải làm những dự án trong lớp có liên quan tới lịch sử hay văn hóa; còn lúc đó, niềm phấn khích muốn tỏ bày cho thế giới biết bạn là ai (đây là một khẩu hiệu quảng cáo điện thoại di động ở Việt Nam) đã được chồng tôi xoa dịu. Anh hỏi chúng, “Vậy chứ con đi học có thấy mấy đứa người Nhật có mặc áo “Proud to be the Japanese” không? Còn tụi Ấn độ thì sao? Không thấy, đúng không? Vậy mà, cả thế giới phải xài đồ Nhật, người Nhật đi du lịch khắp nơi mà không cần biết tiếng Anh, vì đồng yen của họ quá mạnh. Còn cộng đồng người Ấn ở Mỹ này là một cộng đồng người châu Á rất mạnh đó con, họ mạnh không chỉ vì giàu hay vì đông như người Hoa. Họ mạnh vì đa số di dân người Ấn nắm giữ những vị trí quan trọng trong các công ty máy tính, cả bác sĩ nữa. Họ rất giỏi cho nên dĩ nhiên họ phải rất tự hào, nhưng họ đâu có cần show ra đâu con?!” Thằng út hào hứng, “Đúng rồi, trong lớp con có một thằng Ấn độ rất là khủng. Những bài toán khó trong lớp chỉ có hai đứa làm được, một là nó, hai là… con!”