Thu Ha Nguyen Thi, Virginia - USA

BÁN NHÀ ĐI MỸ

Rr…rr…Chiếc điện thoại để trong túi áo nàng lại rung bần bật.
-Alô?
-Alô, phải chị có căn nhà đăng báo bán ở Quận 2 không vậy?
-Dạ phải, mời anh tới xem.
-Đi làm sao hả chị?
-Dạ, từ cầu Sài gòn anh đổ dốc xuống, hết dốc cầu đến ngã ba đèn xanh đèn đỏ, anh chờ đèn xanh thì quẹo trái, đó là đường Thảo điền. Từ đó, anh đi như vầy, như vầy…
Nàng lặp lại lần thứ không-biết-bao-nhiêu trong hai tuần qua, lời chỉ dẫn cho khách tới xem nhà. Sau lời chào tạm biệt và hẹn gặp, nàng lại đi một vòng các phòng, mở tung các cửa sổ và đèn, từ đèn phòng, đến đèn toa-lét, rồi đèn cầu thang, đèn bếp…, chuẩn bị đón khách. Trời Sài gòn cuối hạ sang thu vẫn còn những cơn mưa chiều bất chợt, khiến đất trời cứ sâm sẩm tối dù mới chưa 5 giờ chiều. Nàng tần ngần đứng nhìn cây ngọc lan sau nhà đang chao đảo vì cơn dông. Thấp thoáng trong đám lá xanh thẫm, bóng mướt là những búp hoa trắng nõn, hay những đóa thơm mãn khai, xòe tung cánh chấp chới như bàn tay thiếu nữ kiêu sa điệu đà. Cây ngọc lan này được chở từ nhà cũ sang, khi căn nhà mới vừa được chủ thầu giao lại sau khi hoàn tất xây dựng. Lúc đó nó mới chỉ cao ngang đầu thằng Út năm tuổi, vẫn còn ở trong chậu, vừa mới ra được một đợt hoa đầu đời sung mãn thì đã bị cơn chuyển dời giáng xuống một thảm họa: đám thợ xây dọn đồ va quẹt kiểu gì khiến đầu ngọn gãy ngang, mớ cành lá lốm đốm trắng những bột sơn, và gốc cây lòng chậu vương đầy những mẩu tàn thuốc lá! Ngay sau hôm dọn nhà, khi đồ đạc trong các thùng còn chưa được bung ra hết, thì vợ chồng nàng đã tức tốc mua đất mua phân đổ đầy sân sau, dọn chỗ tươm tất cho cây con tội nghiệp. Được ra khỏi chậu sành chật chội, hấp thụ dưỡng chất đủ đầy của đất trời, chẳng bao lâu sau một chồi xanh bé xíu đã ngoi ra, ngay chỗ ngọn cây bị đứt đoạn hôm nào. Năm năm trôi qua, hôm nay ngọc lan đã vươn lên đến cửa sổ lầu hai, hàng đêm dịu dàng đưa hương đền đáp tấm lòng người chăm sóc. Ngọc lan ơi, rồi đây mi sẽ ra sao, khi cơn chuyển dời sắp tới của gia đình ta xảy đến? Những chủ mới có sẽ, vì điều mê tín “ngọc lan có ma”, hay vì nhu cầu “cơi nới” đang điên cuồng diễn ra trong các đô thị của xứ này, sẽ đành đoạn đốn bỏ mi? Nàng rùng mình, lắc mạnh đầu, không muốn nghĩ tiếp…

Bính…boong… Chuông cửa đổ báo hiệu khách tới. Nàng chạy vội xuống, đinh ninh đó là người mới vừa gọi điện khi nãy. Một người nước ngoài đứng bên chiếc mini Vespa vàng chóe, trang trí rải rác những hình lá nho lớn bé với những dây cành loăn xoăn, tươi cười chào nàng:
-Good afternoon, madame! I’ve seen the ad for your house Dáng vẻ cao gầy với mớ tóc bồng bềnh, xòa xuống tận ngang vai, cùng chiếc xe có kiểu đề-co độc đáo khiến cả hai – xe và chủ nhân – như muốn gửi tới người đối diện một thông điệp có hai chữ duy nhất “dân chơi”. Nhưng nụ cười rộng miệng với hàm răng trắng, và ánh mắt lấp lánh vẻ hồn nhiên mà thân thiện, khiến nàng mau chóng vượt qua mọi nghi ngại. Nàng cố gắng moi lại mớ vốn liếng Anh ngữ đã lâu không có dịp dùng tới:
-Dạ, …à, yes. Come on in, please!
Lui cui dắt xe vào, khách không hề bỏ lỡ cơ hội chứng tỏ khả năng “hay chuyện” của mình:
-My wife and I are living very close, by the river bank. It’s not like here, there are no roads, and the whole area becomes flooded after any rains, and…
-It comes twice a month, following the tides, right?! – nàng tiếp chuyện.
-Yeah, you know it! We are so upset about that. But still another issue: the neighbors, they are not good, they had stolen my wife’s dog. Ít made her cry and sick for weeks. Then last night I saw your ad about this house, then I talked to my wife… Let me take a look…
Nàng xuýt xoa, chân thành chia xẻ nỗi đau mất mát của khách:
-Oh, it’s too bad! I’m so sorry about that…
Câu chuyện đưa chủ và khách vào sân trời giữa nhà, nơi những tia nắng chiều muộn đang vừa vội xé mây dông rọi vào qua ô cửa tròn lắp kính ngũ sắc, khiến những viên sỏi cuội trắng phau dưới chân cầu thang trở nên lấp lánh sắc cầu vồng. Khách kêu lên:
-So beautiful! Your house is so beautiful, madame! To be honest, when standing outside, I didn’t think your house can be so beautiful like this! It’s kind of classical outside, but inside… Vừa xuýt xoa, khách vừa bước lên bậc tam cấp dẫn vào bếp, rồi đứng ngước mặt lên ngọn ngọc lan đang lúng liếng những lá cùng hoa như đón chào, khách tiếp tục trầm trồ:
-Oh, fresh air, fresh air!!! I love it, loce it!
Theo lối cầu thang dẫn lên phòng khách, đứng trước ô trang trí hình tròn với những thanh gỗ ngắn dài ngang dọc và ô kính ngũ sắc kiểu mosaic đang lấp lánh nắng chiều, khách tiếp tục trầm trồ “So beautiful, So beautiful! Your house is so more beautiful inside than outside, madame! You know it?”
Nàng cười thật tươi, không ngần ngại bộc lộ niềm kiêu hãnh, “Yeah, many friends told me that, the house’s kind of hidden charm…” Nàng tiếp tục “ca” về kiểu kiến trúc mở open plan mà vẫn đóng nhờ giải pháp lệch tầng, khiến căn nhà vừa thoáng lộng ánh sáng và nắng gió, mà các thành viên trong gia đình – nhất là hai thằng nhóc đang tuổi teen- vẫn có không gian riêng mà không quá cách biệt… Những tán thưởng, trầm trồ và hỏi chuyện kiểu xã-giao-mà-thăm-dò cứ thế xen kẽ với những câu hỏi về giá cả, thủ tục mua bán, cả với lối gật gù lịch sự “Oh, you and your family will move to America? In the next two months? It’s great!...”, và những trao đổi số điện thoại, cùng những hứa hẹn sẽ trở lại cùng người vợ Việt Nam, hiện vừa sang Hà Lan thăm con trai của họ.

***

Những ngày kế tiếp lượng khách tới xem nhà thưa dần. Và đã thành quy luật, cứ ngay sau một đợt đăng báo thì điện thoại nàng lại liên tục reo, khách lại liên tục kéo tới… Và, cũng đã thành kinh nghiệm, khi một người khách bước chân vào, nhìn vẻ mặt và ánh mắt của họ lướt qua các phòng, nàng đã có thể quyết định sẽ nói nhiều hay ít, ca hay không ca, về căn nhà và những đặc điểm riêng có của nó. Nói cách khác, nàng hiểu là ngôi nhà này khá kén khách. Có những khách thể hiện vẻ lịch sự, bước vào xem xem, đi lên đi xuống ngó ngó, rồi… đi ra, không hỏi han gì. Có những quý bà vừa bước vào đã kêu toáng lên, “Ối giời ơi, nhà cửa gì quái đản thế này! Chẳng có cửa nẻo phòng ốc gì cả!” Những cô gái thời trang công sở vét-tông váy ngắn, guốc cao gót lộp cộp, vừa leo cầu thang vừa chê “Nhà này làm cầu thang bự quá, uổng không gian, em mua phải đập đi làm lại tốn tiền lắm, chị phải bớt đi mới được”. Những cậu to cao, tóc tai được “tạo dáng” cẩn thận với gel, keo các loại, nhanh nhẹn đi lên đi xuống, nhìn ngó thật nhanh và trả giá cũng thật quyết liệt. Khi nghe trả lời cho câu hỏi, vì sao anh chị bán nhà, một số trầm trồ, “Ồ, đi Mỹ hả, sướng nghe”; số khác thủng thẳng, “Ừ có dịp thì cứ đi cho biết” (hoặc, “đi đi cho con cái có cơ hội học hành”), hoặc ra vẻ hiểu biết hơn thì, “Thời buổi bây giờ, có đi rồi muốn về cũng đâu có gì khó’. Đa số họ đều trẻ, có vẻ tự tin và đủ đầy về mọi mặt khiến khó biết ngay được có phải từ nước ngoài về hay không. Một cậu nói chuyện toàn xưng tên, “Jon-nỳ ở bển về đây cưới vợ, rước nó qua bển được một năm thì nó có bầu. Vợ Jon-nỳ nó đòi về Việt Nam sanh đặng có bà ngoại lo. Sanh xong nó đòi ở lại luôn, nó kêu Jon-nỳ về đây làm ăn, công ty của Jon-nỳ nè chị (móc túi lấy namecard) rồi bây giờ đòi mua nhà. Jon-nỳ thích nhà sáng thoáng như vầy nè, giống nhà ở bển, chứ chỗ nhà má vợ Jon-nỳ thuê bên Bình Thạnh giống như cái hộp, cứ mở đèn với máy lạnh 24/24, khó chịu thấy bà…”. Có cậu đi với một người đàn ông đứng tuổi mà cậu ta giới thiệu “là bố em, từ Hải phòng vào. Chúng em mua nhà để mang gia đình ngoài ấy vào”. Trò chuyện với chủ nhà, cậu con gọi “chị”, xưng “em”; trong khi người được giới thiệu là bố lại cứ gọi “cô”, xưng “tôi” và để chào ông ngoại của các con nàng thì ông ta lại “Cháu chào bác ạ!”, và quay sang nàng thì đổi lại bằng cái giọng bông lơn suồng sã rất đặc trưng “Ông cụ của cô em trông trẻ nhỉ, tôi cứ ngỡ là ông xã cô ấy chứ! Năm nay cô em bao nhiêu tuổi rồi?”… Có cặp vợ chồng tới xem nhà, tự giới thiệu là, “đang làm ở công ty nước ngoài gần khu này, muốn dời về đây ở cho gần chỗ làm. Tụi em từng đi công tác nước ngoài, có tài khoản ngân hàng bên Mỹ, anh chị bán nhà cho tụi em, muốn nhận tiền ở đây hay bên bển đều được”. Có khi họ kéo đến -có vẻ như-cả một gia đình với đầy đủ già trẻ nam nữ. Người phụ nữ lớn tuổi hơn cả thủng thẳng đi từ trước ra sau, từ tầng trệt lên tầng thượng, mắt xăm xoi từng vệt sơn tróc, tai lắng nghe lời gia chủ thuyết minh về công sức coi sóc quá trình xây dựng của hai vợ chồng, về lợi thế vị trí và địa hình của căn nhà…Sau khi nhận bản copy giấy tờ, bà móc điện thoại trong túi áo bà ba may bằng lụa tơ tằm: “Con lưu lại số của cô đi, đề là cô Cúc Biên Hòa cho dễ nhớ, còn cô thì sẽ lưu tên con là Hòa Quận 2, hén!”…rồi bắt đầu một thôi dài những thông tin cá nhân, nửa như khoe khoang nửa như cố gắng gầy dựng một mối đồng cảm với hy vọng nào đó về giá cả và các thuận lợi khác trong cuộc mua bán này: “Nhà nhiều sách quá hén! Chắc ông xã cũng học cao lắm hả?! Con gái cô cũng mới đi học ở bển về. Nó được cái học bổng chương trình 300 thạc sĩ, tiến sĩ gì đó, qua bển học Luật, rồi gặp thằng chồng nó bây giờ. Tụi nó cưới xong định về đây mua nhà cho cô, rồi trở qua hoàn tất cái Thạc sĩ. Cô nói tụi nó, đừng có lo cho má, má ở Biên Hòa nhà cửa cũng to rộng có thua kém gì ai đâu, mà tụi nó không chịu, biểu cô phải về Sài gòn ở cho tiện đi lại…”. Chủ nhà không khỏi nghĩ bụng, “A ha, con cán bộ có công với cách mạng nay được tiền nhà nước sang Mỹ học Luật! Một màn mở đầu cho cái gọi là diễn biến hòa bình! Cầu chúc cho cuộc học hành tấn tới, cuộc trở về trơn tru, chuẩn bị cho những đổi thay từ sâu trong gốc rễ…”

Ban ngày, giữa các cuộc hẹn xem nhà, hoặc trong các buổi tối sau bữa cơm, nàng đi sắm đồ và đóng thùng hành lý. Đồ lạnh, đồ sát da thermal, quần jean, áo T-shirt, dép lông Bitis… cho cả nhà.

***

Những ngày cuối cùng của gia đình nàng ở Sài gòn với báo chí đầy những tin xấu… Hết Nguyễn Thành Trung bị bắt, cùng vụ án xử Lê thị Công Nhân ở Hà Nội, lại đến luật sư Lê Công Định và vài người nữa bị bắt. Cả một số nhà báo cũng bị kết tội “không giữ lề phải” khi họ có những tin bài động chạm đến đường lối chính sách.

Đêm về sáng cuối cùng trước khi ra sân bay. Trong cơn lơ mơ, tiếng bánh xe hơi rà thắng lạo xạo trên con hẻm đất trước nhà khiến chồng nàng ngồi chồm dậy hoảng hốt: “Xe ai tới vậy?” Ngạc nhiên, nhưng nàng cũng định thần lắng nghe: “Đâu có gì đâu, chỉ là taxi thôi mà…” Anh thở phào, “Dạo này tụi nó bắt bớ dữ quá, giống như đang lên cơn điên làm ẩu! Trang Facebook của mình đã kéo được kha khá đồng nghiệp và học trò, có cả mấy đứa đang du học cũng góp bài. Rồi trên mấy diễn đàn du lịch nữa, anh thấy tụi nó nói năng bậy bạ, nếu không là những bận tâm sao (star) này với ai-đồn (idol) nọ cùng những trò nhảy nhót nhố nhăng thì cũng chỉ ló ra những dốt nát đi kèm với kiểu hô khẩu hiệu nên cũng xía vô chọc cho nó động não và mở mắt ra. Sợ tụi nó dò ra được…”. Anh ngồi dậy, nhìn nàng: “Giáo Tâm có cái đĩa CD quyển sách nó viết từ nhiều năm nay – đại loại bàn về dân chủ, muốn nhờ mình chuyển đi, anh đang lo không biết làm sao?” Giáo Tâm là tên gọi thân mật vợ chồng nàng vẫn dành cho Tâm, một bạn học cũ thời đại học, giờ đang làm trưởng khoa một trường đại học lớn ở SG – một khoa mà có lẽ do không có “xơ múi” gì nhiều vì không hay là có ít cơ hội quan hệ với quốc tế, cũng như không hề có nhiều những phen duyệt cấp kinh phí cho máy móc thiết bị (để được chia phần trăm, phết phẩy!) nên mới để cho một người không phải là đảng viên, cũng chẳng có ô dù gì, cầm đầu như anh Tâm này. Tâm hiền lành, nhỏ nhẹ, đã từng được nhiều giải thưởng từ các viện nghiên cứu, các tổ chức khoa học quốc tế… cho những công trình nghiên cứu chuyên khoa. Giáo Tâm ăn chay trường, hay viết bài đăng trên một tờ tạp chí phật giáo với những ý “sách mé” khi đề cập tới giáo dục Việt Nam và những sản phẩm của nó - giới trẻ-sinh viên - hiện nay. Nàng vội nói, “Đừng, nói bác ấy đừng chép CD. Cứ gửi email, rồi Ba để trên Yahoo, sang đó mình in ra sau, tốt hơn”. Anh thở ra, “Ừ há! Lúc này thần kinh mụ mẫm, chuyện đơn giản như vậy mà lo mấy ngày nay không nghĩ ra!” Những lo lắng kiểu này của chồng, nàng hiểu. Bao nhiêu năm nay, ở xứ sở vận hành kiểu phát triển “không bình thường” này, nhiều trí thức nặng lòng với đất nước dân tộc đã phải tìm nhiều cách khác nhau để có thể tồn tại theo cách riêng của mình. Và mỗi người-trong vị thế của mình- đang ngày đêm cố gắng tìm cách chuyển những suy nghĩ, khát khao của họ cho người khác, cho những thế hệ sau. Họ mong mỏi một cuộc chuyển động làm đổi thay tới tận gốc rễ của thứ “chính kiến” đang dần ngấm vào lòng lớp trẻ bằng lối tuyên truyền một chiều tẩy não, mỗi ngày mỗi tăng như một thứ độc dược gây nghiện. Như vợ chồng nàng, trong những bữa ăn gia đình, khi nói chuyện với các con về những điều “kỳ quái” tràn lan ngoài đường, trên mặt báo, trong cả trường lớp của chúng. Như chồng nàng, và Giáo Tâm, khi đứng trên bục giảng, trước những ánh mắt khao khát được nghe những gì khác hơn với mớ giáo điều Mac-Lê chiếm hơn một phần tư thời gian ngồi ở giảng đường đại học, làm suy kiệt sức sáng tạo và nhiệt tình của tuổi thanh xuân. Có thể cảm được đâu đó những suy nghĩ và hành động tương tự, những đợt sóng ngầm phản kháng. Đâu phải tự nhiên mà con trai lớn đã mang về bữa tối gia đình câu chuyện sau: Trong một buổi lễ khai giảng ở trường - vốn một trường cấp III khá tên tuổi ở Quận I - khi thầy giáo cầm micro hô, “Vì tổ quốc xã hội chủ nghĩa, vì lý tưởng của bác hồ vĩ đại, thiếu niên sẵn sang”…mấy trăm cái miệng trẻ thành niên máy móc hô theo, “Sẵn sàng!” còn đám bạn của con không đứa nào hô theo. Một thằng nhóc đeo băng Sao đỏ tới lăm lăm cuốn sổ trực, “Tụi bay bị ghi tên”. Thằng Quân hất hàm” “Tao tội gì mà ghi?”. Thằng kia: “Tội không hô khẩu hiệu”. Quân: “Làm sao tao hô được?! Tao không biết tổ quốc xã hội chủ nghĩa là cái gì, không biết lý tưởng của bác Hồ vĩ đại là cái gì, tao không hô! Vậy chớ mày biết nó là cái gì không?”. Thằng kia không nói lại được tiếng nào, kẹp sổ vào nách lúng túng bỏ đi giữa tiếng cười của đám ngựa chứng sân trường xã hội chủ nghĩa. Le lói đâu đó trong số những “học sinh là người tổ quốc mong cho mai sau” đã có những ý tưởng phản kháng. Như trong lớp học văn bằng II đại học của nàng (nàng chọn học chung với “tụi nhỏ” –học ban ngày, vừa vì tò mò muốn xem thanh niên thế hệ thứ năm ra sao, vừa vì không muốn học ban đêm ở các lớp tại chức vốn có nhiều tai tiếng về chất lượng dạy và học). Hôm đó là giờ học môn American Studies. Giảng viên là một đảng viên cộng sản trẻ, đẹp, từng đi học ở nước ngoài về, hiện đang sở hữu một căn nhà 5 tầng ở trung tâm quận nhất và từng “được” cô con gái bảy tuổi treo tấm bảng “Do not Disturb!” ở cửa phòng để được tự do chơi game (cô đã kể chuyện này cho sinh viên nghe với vẻ tự hào không buồn che giấu!). Bài học hôm ấy là về tổ chức nghị viện, thể chế bầu cử của nước Mỹ, và những nét tiêu biểu của hai đảng lớn -Dân chủ và Cộng hòa. Một cánh tay giơ lên, “Tại sao ở VN mình không có nhiều hơn một đảng?” Cô giáo để cho lớp thảo luận. Vài sinh viên nói về sự ưu việt của Đảng CS, tính lãnh đạo giai cấp của nó; một người khác nói về ưu thế ổn định chính trị của VN đang là yếu tố thu hút du khách và đầu tư nước ngoài. Một nam sinh viên ở cuối lớp đứng lên nói về tham nhũng, cửa quyền và khẳng định đó vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của việc độc đảng. Cô giáo vội cướp diễn đàn, nhấn mạnh lý lẽ “”ĐCS đã có công giành lại độc lập dân tộc và thống nhất đất nước từ tay ngoại bang, trong khi không có đảng phái nào khác dám đồng cam cộng khổ, dám đứng lên cho ngọn cờ giải phóng… thì không lý gì phải nhường quyền lãnh đạo đất nước cho họ. Những ai đang kêu gọi đa đảng chỉ toàn là những kẻ ăn hóng nói hớt, không làm mà đòi hưởng…” Cậu SV điềm tĩnh, “Thưa cô, nếu ngày mai em đem vô lớp nhũng tài liệu chứng minh sự tiếm quyền và đoạt thời cơ của ĐCS đối với những nhóm chính trị khác trong chiến tranh chống thực dân Pháp và phát xít Nhật thì cô nói sao?” Cô giáo đập bàn, đôi mắt đẹp long lên giận dữ, “Em coi chừng tư cách sinh viên của em đó. Em không muốn tốt nghiệp ra trường êm xuôi sao?!” Nàng ngoái đầu nhìn cậu sinh viên, hai ngón tay trỏ và tay cái cong thành số không, hàm ý “Vô phương rồi em ơi!”

Hồ sơ bảo lãnh do cậu em làm từ năm 1995, lúc nàng mới sinh đứa con trai đầu lòng. Lúc đó chồng nàng đã trở thành một hướng dẫn viên du lịch kỳ cựu trong nghề, được nhiều khách hàng và đối tác châu u của một công ty du lịch lớn của nhà nước yêu mến. Một khi nền kinh tế đã được mở cửa, du khách và đầu tư nước ngoài tràn vào, các công ty nhà nước cuống cuồng loay hoay tìm người. Không còn chăm chút nổi nữa, tiêu chuẩn “vừa hồng, vừa chuyên”: lấy đâu ra trong hàng ngũ công thần cách mạng, trong đám con ông cháu cha những người có đủ kiến thức và ngôn ngữ để giao dịch làm ăn với thế giới? Đó là lúc những cán bộ như chàng xuất hiện, không ô dù che chắn, không thẻ đỏ phòng thân, chỉ biết làm việc với kiến thức bồi đắp đêm ngày, với tinh thần trách nhiệm và tình bằng hữu cao độ. Biết được cái thế của mình, chàng điềm nhiên chống chọi với các sếp từ dưới lên trên để bảo vệ các chiến hữu của mình-những hướng dẫn viên du lịch giỏi nghề quý khách ngày đêm rong ruổi dặm trường mang lại lợi nhuận không nhỏ cho công ty, góp phần nuôi đám nhân viên văn phòng với hơn phân nửa là “hàng ký gửi” nghiệp vụ kém, ngoại ngữ không thông. Cái thế ấy là vị trí không thể thay thế được ở công ty, đủ để tung tầy cười vào những thứ công thần “vào luồn ra cúi phận mình ra đâu”, đủ để không ai dám nhắc nhở vì sao không dự họp, hoặc nếu có dự thì cứ việc… ngủ cho đến cuối buổi. Và đến khi thức giấc sẽ phát biểu những ý kiến phê bình kiểu như, “Đề nghị anh H. chủ tịch công đoàn biết quý trọng sức khỏe hơn, làm việc bớt lại, để Đảng bộ và công ty không mất đi một cán bộ công đoàn gương mẫu luôn có mặt ở công ty đúng tám giờ vàng ngọc, nhân viên không được ai nhắc nhở phải đeo cà vạt và đồng phục…”; hoặc “Tôi thấy cách xưng hô của chị Trưởng Phòng không thể hiện đúng tinh thần tôn trọng lãnh tụ. Cụ Hồ Chí Minh lớn tuổi như thế, sao chị lại gọi là Bác?!” Và cứ thế mà gây nên những tràng cười muốn vỡ hội trường…

***

Dù nàng có ngần ngừ, cuối cùng hồ sơ bảo lãnh cũng được gửi đi theo lý luận của cậu em là, “chị cứ làm, đến chừng nó tới chị không muốn đi cũng đâu có sao, còn hơn sau này muốn đi thì lại quá muộn để bắt đầu từ đầu”. Rồi vợ chồng nàng có đứa thứ nhì, và xây căn nhà này, trên miếng đất đã mua dăm bảy năm trước, lúc xung quanh còn toàn ruộng rau muống và cỏ dại cao ngang ngực. Rồi nàng trở lại làm việc, với một bạn học cũ, ở một phân khoa trong một trường đại học ở thành phố. Phân khoa của người bạn được thành phố cấp kinh phí đế làm một dự án mà lúc đó cả nàng và người bạn-chủ nhiệm dự án-đều rất hăm hở, đinh ninh là mình sẽ giúp cải tạo bộ máy quản lý trong các ủy ban nhân dân từ phường xã lên đến quận huyện và do đó ủy ban nhân dân thành phố. Thực tế khác hẳn. Những cuộc tiếp xúc với nhân viên các ủy ban nhân dân các cấp, với các giám đốc sở và phòng ban…luôn phải có phong bì “bồi dưỡng” - gọi là để cảm ơn họ đã bỏ thì giờ tiếp mình, dù dự án mình đang làm là để giúp họ cải thiện năng suất và chất lượng công việc, đã dần khiến nhiệt tình nguội bớt, dấu hỏi lương tâm lớn dần lên. Liệu tiền của của nhà nước, tiền đóng thuế của người dân có đang được sử dụng đúng? Liệu đây có phải là chỗ để họ-những cán bộ cao cấp ngồi ở Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường-cơ quan duyệt cấp kinh phí cho dự án-ban phát ơn mưa móc và chờ được đáp đền? Cuộc chia tay giữa nàng với người bạn diễn ra trong nước mắt của nỗi khổ tâm của thứ tình bạn đã được thiết lập và vun đắp từ lâu bằng tình, nay phải đối đáp với nhau trong thứ quan hệ công việc phải vận hành bằng lý. Nàng xin được việc làm dịch và biên tập sách – loại công việc có thể khiến nàng vừa lái chiếc Kawasaki luồn lách trong đám rừng xe cộ đi về mỗi ngày, vừa suy nghĩ tìm cho ra một từ tiếng Việt thật sát nghĩa mà phải thật hay cho một từ tiếng Anh thật đơn giản. Thỉnh thoảng nàng cũng viết sách, những chuyện kể cho thiếu nhi, và một đứa bạn thời trung học khi biết được đã chỉ cười và nói, “Có thế chứ!” Nó có ý nói, sao bây giờ mới theo nghiệp văn chương, trong khi tao đã mê văn mày từ hồi đó?!

Hồ sơ bảo lãnh của gia đình nàng như thế đã “đi” được mười hai năm. Mười hai năm trôi qua với bao nhiêu thay đổi trong cuộc sống gia đình nàng. Hai con càng lớn, những bữa ăn gia đình, những trao đổi mẹ con trên các chuyến xe sáng đưa chiều đón càng ngày càng “nóng”- và không phải bao giờ nàng cũng trả lời được. Nhất là khi chúng được mang về từ trường lớp: khi muốn bám giữ tinh thần tôn sư trọng đạo, muốn con phải kính trọng thầy cô, nàng phải nói gì đây khi cô giáo của con gọi thằng bé là “cái thằng sư cọ” (vì cái “đầu đinh” của thằng bé luôn được cắt thật ngắn, để vừa mát mẻ, vừa hợp vệ sinh), thậm chí “mày, tao” với học trò; và khi nàng nói chuyện với Ban Giám Hiệu nhà trường thì được trả lời là, “Việc này chúng tôi đã biết từ mấy năm nay (?), có rất nhiều phụ huynh phàn nàn về lời ăn tiếng nói của cô giáo này…”? Thầy giáo của con trai lớn-lúc đó đang học lớp bảy- thì, “Tui đố anh nào biết ‘sợ vãi đái’ là gì?” Xong thầy say sưa kể về kinh nghiệm “sợ” ấy của thầy hồi ở chiến trường tây nam, khi thầy tận mắt chứng kiến người đồng đội vừa chia nửa điếu thuốc với mình bị pháo phạt đứt ngang người… Tiếc thật tiếc làm sao khi cái phần con ấy đã được nói đến quá sớm với lứa tuổi đáng lẽ chỉ nên được học, được thấm thật sâu đậm phần người trong những chuyện kể về thân phận con người trong chiến tranh như thế! Nàng còn nhớ như in giọng kêu lên thảng thốt của con trai lớn khi hai mẹ con vừa thoát khỏi một chiếc hố sụp thật lớn trên cầu Văn Thánh, lúc đó đang ì xèo trên báo như một công trình gian dối. Thằng bé nghe mẹ cằn nhằn, “Làm ăn như vậy mà coi được” bèn hỏi tới. Nàng nói sơ lược những điều nghe được qua báo chí: dự án ODA (con biết nó là gì không, là chính phủ VN vay tiền của Nhật để làm cầu và đường này, nợ trong mấy chục năm coi như đến thế hệ tụi con phải lo trả), cái ông ký nợ đó ăn tiền của ông làm đường này, để cho ông làm đường này làm ẩu, xài bê tông cốt tre thay vì bê tông cốt sắt. Cái ông ký nợ đó còn bị người ta bắt gặp đem cả va-ly tiền đô đi đánh bài và nhiều chuyện xấu xa khác. Chuyện vỡ lở ra, họ bị cách chức rồi được…cử đi làm chỗ khác, cao hơn chỗ cũ… v..v Thằng bé hỏi, “Cái ông ký nợ đó không tốt, vậy ai để cho ổng làm việc ở đó hả mẹ?” Nén tiếng thở dài, nàng cố gắng nói thật đơn giản về các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và Ban chấp hành Trung ương Đảng. Thằng bé buông cánh tay đang ôm quanh bụng me vung lên: “Mai mốt con lớn con tự ứng cử lên đó, đuổi hết mấy người đó. Con nói ra thế nào cũng có nhiều người bầu cho con!” Nàng cười nhẹ, “Tới lúc đó thì mẹ mong là vậy. Còn bây giờ, người ta đâu có để cho những người nào không giống họ ra ứng cử đâu con. Danh sách để bầu đã được định trước, họ đã biết trước ai sẽ đậu ai sẽ rớt, sau khi bầu ai làm gì nắm chức nào cũng được định trước hết. Không có chỗ cho người đàng hoàng giỏi giang đâu con.” Thằng bé thảng thốt, “Như vậy mình phải làm sao hả mẹ?” Trái tim người mẹ quặn nhẹ một cơn đau khi nhìn thấy đôi mắt đen ướt của thằng bé trong kính chiếu hậu: “Thì những ai có lương tâm và suy nghĩ mỗi người đều phải cố gắng trong khả năng của mình. Như ba con. Ba vô lớp thường hay cho các anh chị sinh viên thảo luận về mấy bài báo, tìm ra những ẩn ý mà người ta gọi là between the lines để hiểu được gốc rễ của vấn đề. Mục đích chính là để các anh chị thấy là khi chỉ có một đảng cầm quyền thì những việc làm xấu xa của đảng đó không ai dám nói ra, mà như vậy thì biết bao giờ mới có tiến bộ. Mẹ thì ráng viết những chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ trẻ con cho thật sinh động và hấp dẫn để thế hệ các con thuộc sử, đừng tưởng là lịch sử dân tộc VN chỉ bắt đầu từ năm 1930-khi Đảng CS được thành lập; đừng hiểu rằng yêu nước là phải yêu đảng cộng sản. Các con cũng phải ráng học rộng, biết nhiều, để phân biệt đúng sai, hễ ai nói không đúng sự thực thì có đủ kiến thức và lý lẽ để trả lời…” Nắng bụi Sài gòn chỉ khiến đôi mắt đen của thằng bé cơ hồ long lanh một nỗi đăm chiêu, nó không nói thêm gì cho tới tận cổng trường.

***

Người chịu khó đi lại nhiều lần, gọi điện kỳ kèo dăm bảy lượt, để rồi sau cùng được cầm chìa khóa nhà nàng là một đôi vợ chồng cũng trạc tuổi hai vợ chồng nàng. Chồng có vẻ “phong trần, bụi bặm”, chỉ vô xem nhà một lần đầu tiên, còn thì cứ ngồi sau tay lái chiếc SUV đậu trước cửa; còn vợ mặt hoa da phấn, váy áo lượt là, nước hoa thơm phức, tay nắm tay người đối diện –là nàng- miệng nói liên tu bất tận kiểu lẫn lộn l với n, mà ba chồng nàng hay gọi là “Bắc kỳ lông chường” (nông trường!) Nào là vợ chồng em có hai cái hô-teo, một ở Hải Phòng cho mẹ em trông coi, chúng em coi cái ở Vũng Tàu. Nào là con trai út em năm nay tới tuổi vào lớp một, em muốn cháu học trường quốc tế nên mới đeo theo chị mua căn nhà này, chứ nhà này xây kiểu này em không thích, em mua phải sửa nhiều lắm. Anh chị sang Mỹ ở bắc CA à? Con trai lớn em đang du học ở Lốt. Giào ơi, ở đó họ kỳ thị lắm chị ơi. Cháu nó đi chợ mua sắm các thứ cứ phải nói tiếng Anh không thôi, chứ nó mà mở mồm ra thiên hạ nghe thấy giọng bắc kỳ là họ ngoảnh mặt đi không thèm nhìn mặt, chị coi có ghê không?! Anh chị ở đây đã quen với lối sống kín cổng cao tường, mạnh nhà nào biết nhà nấy, sang đó chắc cũng sẽ mau quen. Còn em thì em chịu thôi, sang chơi với con có một tháng mà em cứ kêu ầm lên. Buồn quá, tao về VN thôi con à…

Nghe người vợ mải mê tâm sự về cái sự “kỳ thị” của “việt kiều Lốt”, nàng không khỏi cười thầm. Cô ta sẽ nghĩ gì nếu như biết rằng, nàng đã-chắc cũng là do “kỳ thị” thôi- chịu bán nhà với giá thấp hơn gần cả triệu đồng cho một đôi vợ chồng rất trẻ-xưng “con” và gọi vợ chồng nàng là “cô, chú”, vì họ nói tiếng nam! Tiếc là, trẻ người nên non dạ, đến phút cuối, khi được mời đến đặt cọc, họ lại kèo nài chê sơn cũ và đòi bớt lần nữa. Nàng cám ơn rồi cúp máy, trong lòng buồn rười rượi. Biết là vô lý nhưng vẫn thấy buồn khi nghĩ đến cái tổ ấm mình đã từng vun đáng lẽ phải được trao cho một lứa đôi đầm ấm nay lại vào tay một phu nhân phết phẩy, mê máu làm ăn, toan biến nó thành hô-teo phòng trọ…

***

Anh chàng nhân viên hải quan ở sân bay San Francisco người cao lớn, tóc thẳng, da ngăm, mắt một mí đưa xấp giấy tờ trả lại cho nàng. Anh nhoẻn miệng, “Welcome to the US!” Cô nhân viên da đen tóc xoăn ở phía trong trao giấy tờ cho chồng nàng và cười thật tươi: “Today is your birthday! Happy birthday on the US!” Nàng nghe cay cay nơi sống mũi...

Cả nhà bước ra khỏi sân bay. Nắng thu Cali lấp lánh se lạnh. Chồng nàng khẽ nói, nửa với chính mình, nửa với vợ con, “Freedom, finally!”

Nguyễn T Thu Hà (6/5-C1) Cali, 2009-2013