Mẹ và những ngày xưa

Thế rồi một hôm mẹ chết
Hơi mẹ trời chưa hết
Ôm cả trần gian đầy vơi
Nhân loại đeo tang người
Máu mẹ tràn ra trùng dương
Vẫn theo con đời đời. ....

Những câu thơ trên không biết xuất xứ từ đâu, tôi đã chép trong quyển sổ tay nhỏ những ngày còn ở trại tỵ nạn. Mỗi khi đọc lại, tôi vẫn thấy cay cay ở mắt, xót xót trong tim. Đặc san Gia Long ra mắt lần này gần Ngày Lễ Mẹ, không dưng tôi nhớ me da diết! Chính vì ước mong thiết tha của mẹ mà tôi đã được vinh dự làm nữ sinh Gia Long. Nên bài viết này xin xem như lời tạ ơn mẹ.

*** Tôi sinh ra và lớn lên trong xóm lao động nghèo nàn khu Bàn Cờ. Cùng lứa tuổi thi vào Đệ Thất với tôi năm đó, có khoảng mươi đứa cả trai lẫn gái. Trong bọn, có lẽ tôi là đứa ham chơi nhất. Càng gần ngày thi, mẹ tôi càng lo lắng. Tôi không dậy sớm học bài rỉ rả như bọn thằng Thành, thằng Tuấn, thằng Dũng. ...

Tôi cũng không nhập bọn làm toán với Thúy, Hoa, Trâm, Chương. Đứa con gái cứng đầu - là tôi ngày ấy - chỉ thích túm năm tụm ba nhảy cò cò với bạn gái hoặc đánh nhau với bọn con trai học cùng lớp. Hình như tôi đậu kỳ thi ấy nhờ lời nói khích của bà bán bánh mì đầu xóm " Cái con bé nhà bà Phán Tường ấy mà đậu gì nổi, nó suốt ngày chỉ chơi là giỏi. Tội nghiệp bà cụ ".

Mẹ tôi không nghĩ vậy, bà lúc nào cũng bao dung " Tội nghiệp trẻ con, mới mười một tuổi đầu đã phải tranh đua thi cử. Nếu đậu được thì tốt, không thì sang năm thi lại ". Mẹ nói thế nhưng tôi biết, nhà nghèo lấy tiền đâu cho tôi đi học luyện thi lần nữa!

Khác với những gia đình người Bắc trong xóm ghi danh cho con gái dự thi vào Trưng Vương, mẹ tôi lý luận khi bảo tôi thi vào Gia Long " Trường Trưng Vương xa quá, nhà không có tiền cho con đi xe trường, con lại không biết đi xe đạp. Gia Long là trường nổi tiếng kỹ luật, nếu con vào được đó sau này sẽ nên người".

Ngày thi, mẹ gọi tôi dậy từ năm giờ. Hết giới nghiêm là hai mẹ con lóp ngóp đến trường. Trong cái vắng lặng, tĩnh mịch của buổi sáng, ngôi trường đồ sộ uy nghi làm tôi. .. sợ! Đến bây giờ, tôi vẫn có thể hình dung ra mình đang ngồi dựa đầu vào lòng mẹ ở cổng trường, dõi mắt nhìn vào hàng cây lờ mờ những hình ảnh cổ quái bên trong. Tôi nhớ mình ngủ gục trong lòng mẹ, lòng băn khoăn nỗi sợ không tên. Đến lúc vào đến phòng thi và người giám thị bắt đầu phát bài, tôi biết mẹ tôi vẫn còn chờ ngoài cổng!

Buổi sáng thi luận văn, tôi còn nhớ đề bài bắt tả cái đồng hồ. Cái tựa bài làm tôi chết điếng. Đồng hồ ở nhà mẹ để quá cao, tôi ít khi nhìn đến. Đồng hồ đeo tay thì tôi không có. Tôi cứ nhìn trộm cái đồng hồ đeo tay của cô bé ngồi bàn bên cạnh - hình như bạn ấy tên Vũ Đan Phượng thì phải - làm cô bé sợ tôi cóp bài, vội lấy giấy che lại.

Thế mà không biết có phải vì mẹ cầu nguyện nhiều hay vì tôi tức câu nói của bà hàng xóm mà lần đó tôi chẳng những thi đậu mà còn đứng hạng khá nữa. Phần thưởng mẹ dành cho tôi lần ấy là ly chè đậu đỏ bán ở cái quán bên hông trường, góc Bà Huyện Thanh Quan. Sau này tôi mới biết ngôi trường mình học, ngoài tiếng tăm về học tập và kỹ luật, còn nổi tiếng vì quán chè ấy nữa!

Tôi học Gia Long được hai năm thì trường bị đổi tên. Tựu trường năm lớp Tám, bọn học trò chúng tôi ngơ ngác nhìn cổng trường lỗ chỗ dấu đạn, sân trường tan hoang dấu vết cuộc chiến. Đó đây vung vãi những bộ quần áo lính đầy vết máu... Bạn bè cùng lớp vắng đi nhiều gương mặt thân quen, thầy cô cũng không còn đủ. Thay bằng chiếc áo dài trắng đồng phục, chúng tôi bây giờ tha hồ mặc áo ngắn với chiếc phù hiệu xa lạ: Nguyễn Thị Minh Khai.

Cùng với sự thay đổi ở trường, gia đình tôi đã nghèo lại còn túng quẫn hơn. Họ hàng ngoài Bắc kéo vào thăm, có cái gì cũng thích, cũng xin. Cuối cùng khi lệnh đánh tư sản được ban hành, gian hàng bé nhỏ ngoài chợ của mẹ tôi cũng đóng cửa. Năm tôi sửa soạn thi vào cấp III, bữa cơm gia đình tôi chỉ còn toàn cơm độn. Thức ăn thì khi nước tương, khi đường thẻ. Thương con học thi, mẹ tôi nảy ra ý định đi buôn gạo để "có con được ăn cơm cho thêm sức".

Năm ấy mẹ tôi đã gần sáu mươi, ngày ngày theo bạn hàng đi xuống miền Tây buôn về vài ký gạo bọc trong ống quần. Cũng đi buôn như mẹ tôi nhưng những người đồng hành, thông thường nếu không bị công an bắt, họ đem về cả tạ gạo. Những ngày mẹ vắng nhà như thế, tôi đứng ngồi không yên. Học bài xong, việc nhà xong hết mẹ vẫn chưa về. Những năm đó, Sài Gòn bị cúp điện liên miên. Tôi thường đợi cho đến lúc không còn trông thấy gì nữa mới đốt đèn để tiết kiệm dầu, lúc đó mẹ tôi mới về nhà. Không bao giờ tôi quên hình ảnh mẹ trở về sau cả ngày dài ngồi trên xe đò. Gương mặt mẹ xanh mét, tóc ướt sũng, mẹ khap khểnh bước vào. Có lần bị công an bắt hết gạo, hết vốn, mẹ tôi ngồi khóc lặng lẽ trong bóng tối....

Bạn bè tôi có đứa bỏ học ra ngồi ngoài chợ. Riêng tôi, mẹ nhất định tôi phải lo học tiếp. Nhà không có đàn ông, mẹ tôi phải cáng đáng mọi việc nặng nhọc. Một lần, mẹ chẻ củi trong bếp, run rẩy thế nào để lưỡi rìu chém vào tay. Mẹ gọi tôi lấy khăn băng cho mẹ, tôi hoa mắt khi thấy máu từ tay mẹ tuôn ra xối xả. Chắc lúc ấy tôi sợ qúa đến nỗi không nhớ cây kéo để ở đâu, mẹ phải dùng răng xé băng vải ra cho tôi băng lại vết thương cho bà.

Khi tôi lên lớp 11, ngoài giờ học chúng tôi còn phải tham gia lao động ở trường, ở địa phương. Không có tiền thuê người đi thay như người khác, mẹ đành để tôi đi xa mẹ lần đầu trong đời. Nhà không có túi xách cho tôi đựng quần áo mang đi, mẹ cặm cụi cả đêm khâu cái túi "dết" bằng vải áo lính. Vải dày mà mẹ lại may kỹ, hai bàn tay mẹ phồng giộp cả lên. Đau mất mấy ngày.

Thi xong tốt nghiệp phổ thông, chìu lòng mẹ, tôi nộp đơn thi đại học. Và dĩ nhiên, tôi trượt! Tuy không phải lý lịch " ngụy" như các bạn, tôi vẫn biết rằng mình không đậu nổi. Học không giỏi lại chán nản nhiều thứ, lòng tôi chỉ mơ ước đi xa. Biết tôi không đủ can đảm rời xa mẹ - dù ở tuổi của bà, mẹ tôi không còn đủ sức cho một cuộc hải trình gian nan nữa - mẹ vẫn xoay xở mượn tiền họ hàng để đưa tôi đi. Và lần này, mẹ bỏ tôi giữa đường. ...

Mười ba năm đã trôi qua từ ngày tôi mất mẹ. Thời gian đủ dài để tôi trưởng thành, dù vấp ngã nhiều lần vì không còn ai dạy bảo. Tôi đang được hưởng hạnh phúc làm mẹ, tôi vẫn ước gì mình còn hạnh phúc được làm con. ... Tôi vẫn nằm mơ thấy mẹ, vẫn khóc khi nghĩ đến mẹ và vẫn hãnh diện khi kể về mẹ. ... Ngày Lễ Mẹ năm nay, xin thành kính tạ ơn những bà mẹ Việt Nam, mà trong đó có mẹ của tôi.

GL Hoàng Kim Phượng

"Vì Thượng Đế không thể có mặt khắp mọi nơi nên Ngài đã tạo ra những bà mẹ"