Lộc trời

Chợ chiều ở gần khu nhà trọ của công nhân nên dù đã muộn nhưng vẫn đông vui sầm uất. Tôi lách xe qua lối đi chật hẹp để ghé vào sạp rau củ quen thuộc. Trông thấy tôi, cô hàng bán cá ngồi đối diện đon đả: “Cô! Bữa nay cô đi làm về trễ vậy cô! Ăn giùm con mấy con cá rô đi cô, cá rô cỡ này về chiên giòn ăn ngon hếtr xảy!”. Tôi cười cười, lắc đầu: “Cá rô xương nhiều mấy đứa nhỏ ở nhà đâu có ăn được”. Cô ta mau mắn: “Vậy cô mua cá lóc đi cô. Cô lấy con này nè, béo ú hà! Lấy đi con bán rẻ cho, chớ để ổng đổ mưa xuống là con ôm xô đó cô ơi!”. Tôi còn đang lựa lời từ chối vì chỉ định ghé vào chợ mua ít nấm rơm về kho tiêu thì nó đã quay sang gióng giả với một người phụ nữ đứng sẵn đó tự nãy giờ: “Tui đã nói từ từ để tui bán xong rồi có tiền tui trả, chứ tui có tính giựt của bà đâu mà làm cái gì dữ vậy!” Thấy tôi tò mò nhìn cả hai, nó bèn giải thích: “Coi chớ buôn bán khổ cực lắm cô ơi, cực dữ lắm mà cũng không có dư. Bởi vậy phải nhín ăn nhín mặc đặng mua tấm vé số cầu may, mong sao trời phật thương tình…”. Người phụ nữ bán vé số cũng tranh thủ tiếp thị: “Cô mua giúp em vài tờ đi cô! Cô lấy cặp này nè, số đẹp đó”. Tôi lắc đầu: “Tui hổng quen chơi vé số…” Cô hàng cá nhanh nhảu nói: “Xời ơi, bà coi cổ kìa - cánh tay, cần cổ, trên mặt nữa… toàn mụt ruồi son không hà, cổ giàu lắm đó, ai mà thèm chơi vé số…”.

Tôi lúng túng đáp, nửa phân bua, nửa khôi hài để khỏa lấp kiểu nhận xét gây mắc cỡ đó: “Hổng phải vậy đâu em. Chẳng qua cô làm biếng dò số thôi. Cô hay quên dò lắm, nhiều khi mua về rồi bỏ mất, lỡ trúng độc đắc lại mất công tiếc…” Ba chữ “trúng độc đắc” như gợi lên một niềm khao khát sâu thẳm. Cô hàng cá thở dài: ”Con còn hổng dám mơ tới độc đắc nữa, chỉ mong trúng được cái giải nào gần gần đó là cũng thấy đỡ lắm rồi”. Người phụ nữ bán vé số thêm: ”Nói chi mày, tao đây bán vé số mười mấy năm trời, lâu lâu mua nải chuối cúng ông địa xong cũng liều nhín ăn giữ lại 1-2 tờ, mà có bao giờ trúng được cắc nào đâu!”

Cô hàng cá hướng mắt tới một người đàn ông đang trờ xe tới:”Chú mua mấy con cá rô về chiên giòn đi chú, mua đi, chợ chiều con bán rẻ cho…(rồi lại tiếp tục câu chuyện đầy tâm tư khi nãy) “Ờ, nhiều khi tui nghĩ tức ông trời ông phật ghê! Mình nghèo mà xin hoài cũng hổng khi nào được, cứ toàn cho mấy người giàu trúng số không hà! Họ đã giàu lại càng giàu thêm, đã sướng lại càng thêm sướng…”. Tôi mỉm cười, trong đầu nghĩ đến lý thuyết xác xuất thống kê sơ đẳng đã được học từ hơn chục năm trước, đang tìm cách nói sao cho dễ hiểu để tâm hồn non cạn kia bớt buồn, bớt than trời trách phật, thêm mang tội, thì người đàn ông nọ đã nhẹ nhàng nói, mắt vẫn chăm chú quan sát mấy con cá nhỏ đang loi choi trong thau: “Biết sao là sướng, sao là khổ! Coi vậy chớ có tiền cũng chưa chắc sướng…”

Tôi lặng lẽ quan sát chủ nhân câu nói đơn giản nhưng trĩu nặng tính triết lý ấy. Xe Honda cũ, loại giành cho đàn ông của mấy chục năm về trước; áo sơ mi ngắn tay, cũ tới mức không còn nhận ra được màu nguyên thủy của nó, phần lưng áo mỏng hẳn đi với những đường kẻ sọc gần như đã biến mất hoàn toàn; vóc người đậm đà to khỏe… Có vẻ như ông ta làm nghề Honda ôm, hay chở hàng thuê, hay một nghề gì đại loại thế; có thể vất vả, lam lũ nhưng cái ăn hàng ngày chắc không đến nỗi (ở thành phố này cá rô nào phải thứ dân dã, rẻ tiền…). Tôi chỉ một con cá lóc đen trùi trũi: “Làm cho cô con này đi (rồi quay sang ngó người đàn ông) Anh nói đúng đó. Nhiều khi được trúng số lại thêm khổ, phải suy nghĩ coi xài tiền làm sao, để bao nhiêu đem cho, mà phải cho những ai, rồi cho làm sao cho vừa, để con cái không hư, gia đình không bị xào xáo…Thôi thì cứ kiếm được bao nhiêu hay bấy nhiêu, miễn là còn lo được cái ăn cái mặc hàng ngày …”. Cô hàng cá tay thoăn thoắt đập đầu con lóc, miệng liến thoắng: “Ờ cô nói phải đó. Như ông tiệm vàng đầu chợ kia cà, hai vợ chồng giàu dễ sợ mà chỉ có một thằng con trai duy nhứt, ngày tối ổng bả cứ thay phiên lo cho nó ăn xong lại lo chở nó đi học. Đến năm nó học lớp mười một thì ổng trúng độc đắc, bèn sắm luôn cho nó một chiếc a còng đặng đi học.

Thằng nhỏ xách xe chạy được mấy tháng thì hô bị mất, ổng bèn mua chiếc khác. Ba lần như vậy mới lòi ra nó ghiền xì ke, hai năm trời đu theo nó, lớp mua hàng cho nó phi, lớp chạy thầy chạy thuốc cai nghiện. Bây giờ ổng bả phải bán nhà, sang tiệm để lo tiếp cho nó, khổ không biết chừng nào mới hết…”.

Chị bán vé số dè dặt góp chuyện: “Như vậy lúc đầu tưởng đâu là trời cho, sau lại té ra giống như bị trời phạt…”. Cô hàng cá: “Chớ còn gì nữa! Mấy người đó kiếp trước chắc phải ở ác lắm nên kiếp này trời phật mới làm cho có lộc đó mà lại không được hưởng, thấy phước đó mà lại là thành họa đó”.

Tôi lặng người khi nghe thấy lời nhà Phật về vô thường và nhân quả từ những con người lam lũ. “Biết vậy rồi thì đừng có ham muốn nhiều chi cho thêm khổ, mà cũng đừng có than trách trời đất chi cho thêm tội”, người đàn ông vừa đón lấy bịch cá, trả tiền, vừa nói – nói mà không nhìn ai, vẻ như nói vu vơ, nửa để góp chuyện với mấy người phụ nữ, nửa như tự nhủ với chính mình; nói xong thì nổ máy xe chạy thẳng, cũng không ngoái nhìn ai…

Tôi cũng nhận lấy bịch cá được mua ngoài dự tính, mỉm cười với hai người phụ nữ rồi quay xe ra, lòng lâng lâng dễ chịu… Về tới nhà, tâm trí vẫn còn vương vấn câu chuyện bâng quơ giữa chợ, tôi chân thành mong sao những trao đổi thấm đẫm lời Phật dạy – tự nhiên như cây cỏ thấm đẫm sương mai, như hoa thơm đẫm bao mật ngọt - sẽ giúp họ thấy vơi nhẹ được phần nào những lo toan thường nhật, dần giúp họ tìm ra con đường để tồn tại thong dong hơn giữa cuộc mưu sinh này…

NTTH 6/5-C1 (đã đăng trên tạp chí Văn Hóa Phật Giáo SG năm 2007 với bút hiệu Nguyễn Tịnh Hòa)